(028) 62934 226
Đau đầu, buồn nôn là những triệu chứng lâm sàng rất phổ biến, thường gặp trong các bệnh lý như rối loạn tiền đình, đau nửa đầu hay ngộ độc thực phẩm. Tuy nhiên, đây cũng có thể là những dấu hiệu cảnh báo sớm và nghiêm trọng của đột quỵ não, đặc biệt là thể xuất huyết não hoặc nhồi máu não vùng tuần hoàn não sau. Việc nhầm lẫn các triệu chứng này thường dẫn đến tâm lý chủ quan, khiến người bệnh nhập viện muộn và bỏ lỡ “thời gian vàng” trong cấp cứu đột quỵ.
1. Cơ chế y khoa: Tại sao đột quỵ gây đau đầu và buồn nôn?
Khác với quan niệm phổ biến rằng đột quỵ luôn khởi phát bằng tình trạng liệt nửa người, thực tế lâm sàng cho thấy nhiều bệnh nhân khởi phát bệnh chỉ với cơn đau đầu dữ dội và nôn ói. Nguyên nhân của hiện tượng này xuất phát từ hai cơ chế bệnh sinh chủ yếu sau:
Đột quỵ xuất huyết não:
Khi mạch máu não bị vỡ, máu tràn ra khỏi lòng mạch gây chèn ép nhu mô não và làm tăng áp lực nội sọ đột ngột. Sự thay đổi áp lực này kích thích màng não và các trung tâm gây nôn ở não bộ, dẫn đến phản xạ nôn vọt (nôn không kiểm soát) kèm theo cơn đau đầu dữ dội. Đây là dấu hiệu điển hình giúp phân biệt với đột quỵ nhồi máu não thông thường (thường ít đau đầu hơn ở giai đoạn đầu).
Đột quỵ hệ tuần hoàn não sau (Vùng thân não và tiểu não):
Hệ thống tuần hoàn não sau cung cấp máu cho thân não và tiểu não – cơ quan chịu trách nhiệm giữ thăng bằng và phối hợp vận động. Khi xảy ra đột quỵ tại vùng này, bệnh nhân sẽ có các triệu chứng chóng mặt, mất thăng bằng, buồn nôn và nôn. Các biểu hiện này rất dễ bị nhầm lẫn với hội chứng tiền đình ngoại biên.
2. Phân biệt Đau đầu, Buồn nôn do Đột quỵ và các bệnh lý khác
Để tránh bỏ sót bệnh lý nguy hiểm, người bệnh và thân nhân cần dựa vào các đặc điểm sau để phân biệt tình trạng nguy cấp:
Tiêu chí so sánh | Các bệnh lý thông thường(Đau nửa đầu, đau tiền đình,…) | Đột quỵ não |
| 1. Đặc điểm cơn đau đầu | – Đau nửa đầu (Migraine): Từ từ, tăng dần. – Thường có dấu hiệu báo trước (hoa mắt), đau tăng dần trong vài chục phút đến vài giờ. – Đau theo nhịp mạch. – Cảm giác giật thon thót, thường khu trú một bên đầu. Mức độ đau từ trung bình đến nặng nhưng có thể chịu đựng. | – Đột ngột, tối cấp (Sét đánh). – Đau bùng phát dữ dội chỉ trong vài giây đến vài phút (tối đa < 5 phút). – Đau dữ dội, ép chặt. |
| 2. Đặc điểm cơn chóng mặt | – Cảm giác đồ vật xoay tròn, đảo lộn quay cuồng. – Thường khởi phát hoặc tăng nặng khi thay đổi tư thế đầu (như xoay đầu, ngồi dậy). – Có thể thuyên giảm khi nằm nghỉ tĩnh tại. | – Cảm giác chòng chành, mất thăng bằng là chủ yếu. – Cơn chóng mặt xuất hiện liên tục, kéo dài. – Không thuyên giảm kể cả khi nằm nghỉ ngơi. |
| 3. Đặc điểm Buồn nôn & Nôn | – Nôn là hệ quả của cảm giác chóng mặt quay cuồng. – Mức độ buồn nôn thường tỉ lệ thuận với mức độ chóng mặt (chóng mặt càng nhiều, nôn càng nhiều). – Cảm giác buồn nôn có thể giảm bớt khi nằm yên, nhắm mắt và hạn chế cử động đầu. | – Có thể nôn đột ngột, nôn vọt (nôn không kiểm soát) do tăng áp lực nội sọ, ngay cả khi không chóng mặt nhiều. – Thường đi kèm với đau đầu dữ dội. – Tình trạng nôn ói không thuyên giảm dù đã nằm nghỉ ngơi tĩnh tại. |
| 4. Dấu hiệu thần kinh khu trú | Người bệnh không xuất hiện các tổn thương thần kinh sọ não hay vận động. | Thường xuyên xuất hiện. Bao gồm các dấu hiệu: – Mắt: Nhìn đôi (song thị), nhìn mờ, sụp mi. – Mặt: Tê bì một bên mặt, méo miệng. – Lời nói/Nuốt: Nói đớ, nói ngọng, nuốt sặc/khó nuốt. |
| 5. Khả năng vận động & Cảm giác | – Tay chân cử động bình thường. – Sức cơ được bảo tồn, không bị yếu liệt. – Cảm giác da bình thường. | – Yếu hoặc liệt nhẹ một bên tay/chân. – Tê bì, giảm cảm giác một bên cơ thể. – Phối hợp động tác kém (khó cầm nắm đồ vật chính xác). |
| 6. Khả năng thăng bằng & Dáng đi | Có thể đứng vững hoặc đi lại được nếu giữ thẳng đầu và tập trung, dù cảm thấy chóng mặt. | Mất thăng bằng nghiêm trọng (Thất điều). – Đi lại loạng choạng như người say rượu. – Không thể đi theo đường thẳng. – Xu hướng ngã về một bên dù đã cố gắng giữ thăng bằng. |
| 7. Tình trạng tri giác | Bệnh nhân hoàn toàn tỉnh táo. | Có thể tỉnh táo nhưng thường kèm theo lơ mơ, chậm chạp, hoặc rối loạn nhận thức (không hiểu lời nói). |
3. Những sai lầm trong xử trí tại nhà cần loại bỏ
Khi thấy người thân xuất hiện các triệu chứng trên, phản ứng theo thói quen dân gian đôi khi vô tình làm tình trạng bệnh nhân trầm trọng hơn. Các bác sĩ khuyến cáo: ( Bỏ cụm từ: “cần tuyệt đối tránh:”)
- Không cạo gió, chích lể: Hành động này gây đau đớn, kích thích làm tăng huyết áp – yếu tố nguy cơ hàng đầu khiến tình trạng xuất huyết não nặng nề hơn. Ngoài ra, việc này còn làm mất thời gian vốn được cho là khẩn cấp để đưa bệnh nhân đến bệnh viện.
- Không cho người bệnh ăn uống khi đang nôn hoặc lơ mơ: Khi tri giác bệnh nhân không tỉnh táo hoặc đang có phản xạ nôn, việc cố ép uống nước chanh, uống thuốc hạ áp hay ăn cháo sẽ dẫn đến nguy cơ sặc thức ăn vào đường thở. Điều này gây suy hô hấp hoặc viêm phổi hít, làm phức tạp quá trình hồi sức sau đó.
- Không tự ý dùng thuốc giảm đau, thuốc chống nôn: Việc dùng thuốc khi chưa có chẩn đoán xác định có thể làm lu mờ triệu chứng, gây khó khăn cho bác sĩ khi thăm khám lâm sàng.
4. Khuyến cáo từ Bệnh viện Đa khoa Vạn Hạnh
Đột quỵ não là một cấp cứu y khoa khẩn cấp. “Thời gian là não”: mỗi phút trôi qua, hàng triệu tế bào não sẽ chết đi nếu không được tái tưới máu kịp thời. Do đó, nếu bệnh nhân xuất hiện cơn đau đầu đột ngột, dữ dội kèm buồn nôn, nôn ói, đặc biệt là ở những người có yếu tố nguy cơ (cao huyết áp, tiểu đường, lớn tuổi), cần thực hiện ngay lập tức các bước sau:
- Đặt bệnh nhân nằm nghiêng an toàn để tránh chất nôn tràn vào đường thở.
- Ghi nhớ thời điểm khởi phát triệu chứng đầu tiên.
- Gọi ngay cấp cứu hoặc đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế có khả năng điều trị đột quỵ gần nhất.
Tại Bệnh viện Đa khoa Vạn Hạnh, quy trình báo động đỏ (Code Stroke) được kích hoạt ngay khi tiếp nhận bệnh nhân nghi ngờ đột quỵ. Với sự hỗ trợ của hệ thống chẩn đoán hình ảnh hiện đại (CT-Scanner, MRI) giúp chẩn đoán chính xác thể bệnh (xuất huyết hay nhồi máu) và đội ngũ bác sĩ chuyên khoa thần kinh giàu kinh nghiệm, chúng tôi cam kết nỗ lực tối đa để bảo vệ sự sống và chức năng thần kinh cho người bệnh.
