Phòng ngừa biến chứng bàn chân do tiểu đường

biến chứng bàn chân

Biến chứng bàn chân do tiểu đường là điều thường gặp, đồng thời cũng là một trong những nơi để đánh giá diễn tiến của tiểu đường một cách trung thực.

1) Tại sao phải quan tâm đến biến chứng bàn chân do tiểu đường?

Do bàn chân ở bệnh nhân tiểu đường rất dễ bị viêm nhiễm, các vết thương dù nhỏ cũng có thể trở nên những ổ hoại tử lớn, thậm chí phải cắt bỏ chân (đoạn chi). Một trong những nguyên nhân của bệnh lý này là các mạch máu nhỏ ở xa tim bị tắc nghẽn, đồng thời các dây thần kinh cũng bị tổn thương sau diễn biến kéo dài nhiều năm của căn bệnh.

Nhiễm trùng bàn chân rất hay gặp ở bệnh nhân nam hơn bệnh nhân nữ, tiểu đường type II nhiều hơn type I và dễ dẫn đến những tàn phế nặng nề sau này nếu không phòng ngừa và điều trị đúng cách.

2) Tại sao người bị tiểu đường dễ biến chứng bàn chân?

Bàn chân là nơi chịu đựng toàn bộ trọng lượng của cơ thể.

Do gia tăng chất mỡ trong máu, mạch máu của người bệnh tiểu đường dễ bị xơ vữa, xơ cứng với dòng máu có khuynh hướng càng ngày càng cô đặc hơn. Một phần lớn diện tích lớp da của người tiểu đường, đặc biệt là phần ở xa trái tim, như bàn chân, kết hợp với hẹp mạch máu vì thế rất dễ lâm vào tình trạng thiếu dưỡng khí cục bộ.

Khi đó, bàn chân không những dễ bị bội nhiểm vì vi trùng và nấm mốc dễ bị dị ứng khi tiếp xúc với hóa chất, hay sinh đau nhức khi thay đổi nhiệt độ, mà vết thương ngoài da, dù chỉ trầy xước sơ sài, cũng rất khó lành. Đó chính là lý do tại sao người bị bệnh tiểu đường dễ bị viêm loét ở bàn chân. biến chứng bàn chân

3) Biểu hiện của biến chứng bàn chân do tiểu đường như thế nào?

– Lúc đầu chỉ là giảm cảm giác, sau đó tiến dần đến mất hoàn toàn cảm giác đau, các ngón chân bị co quặp, bàn chân biến dạng dẫn đến thay đổi tư thế bàn chân nên không khớp với giày dép thông thường.

– Xuất hiện các cục chai cứng ở gót bàn chân, gần ngón út và ngón cái.

– Da bàn chân tại nơi chịu sức ép toàn thân ngày càng dầy lên, tạo nên những bọng nước và khi các bọng nước này vỡ ra sẽ gây loét lòng bàn chân đồng thời dễ bị viêm và nhiễm trùng. biến chứng bàn chân

– Bàn chân của người bệnh tiểu đường còn có thể bị sưng phù do suy hệ tĩnh mạch hoặc suy tim do bệnh lý về tim, làm nặng thêm hiện tượng viêm loét.

4) Phương pháp nào giúp phát hiện sớm biến chứng bàn chân do tiểu đường?

– Siêu âm doppler mạch máu cả động mạch và tĩnh mạch , đặc biệt những mạch máu nhỏ ở xa chân, phát hiện sớm những trường hợp hẹp hoặc tắc động mạch, đánh giá mức độ và cơ chế gây tắc hẹp , xác định vị trí gây tắc hẹp.

Thường thì nguyên nhân chính là do xơ vữa và xơ cứng động mạch, một số trường hợp do viêm tắc, thậm chí tạo lập huyết khối trong lòng mạch, gây ra những sang thương biến chứng làm cho da, cơ và phần mềm bị hoại tử, siêu âm doppler màu sẽ phát hiện sớm những biến chứng mạch máu là rất quan trọng vì qua đó ta có thể phòng ngừa hoại tử và cắt cụt chân ngay từ khi động mạch ở giai đoạn mới bị xơ vữa. biến chứng bàn chân

Ở bệnh nhân tiểu đường cũng dễ bị suy tĩnh mạch hơn, tỉ lệ huyết khối và viêm tắc tĩnh mạch cũng cao hơn những người không bị tiểu đường, siêu âm Doppler màu mạch máu sẽ giúp đánh giá những tổn thương tĩnh mạch nông và sâu, qua đó bác sĩ sẽ có phương pháp điều trị và hướng dẫn phương pháp phòng ngừa thích hợp.

– Siêu âm doppler màu giúp phân biệt những rối loạn cảm giác trên là do yếu tố thần kinh hay mạch máu.

– Chụp X-quang mạch máu bằng phương pháp xóa nền kỹ thuật số (DSA) sẽ đánh giá vị trí, mức độ và cơ chế gây tắc hẹp động mạch, làm tiền đề cho tiên lượng vào điều trị nội khoa hoặc phẫu thuật.

5) Phòng ngừa biến chứng bàn chân do tiểu đường như thế nào?

Một điều quan trọng là phải phối hợp đồng bộ giữa việc điều trị ổn định đường trong máu với việc chăm sóc kỹ lưỡng bàn chân, tránh dùng các chất kích thích như rượu, bia, thuốc lá, cần thực hiện tốt một chế độ ăn uống và luyện tập dành cho người tiểu đường sẽ không chỉ phòng tránh được biến chứng viêm loét bàn chân mà nhiều biến chứng nguy hiểm khác như tim mạch, thận, mắt…

– Kiểm tra bàn chân mỗi ngày một lần, chú ý lòng bàn chân, vì phần này khó thấy, bằng cách đặt tấm gương dưới bàn chân hay nhờ người khác xem giúp đỏ hay phù nề, nhất là sau khi đi bộ lâu, hay vừa thay giày mới.

– Không nên đợi đến lúc đau chân mới chú ý đến biến chứng này vì thông thường ít khi có đau hay tê chân .

– Rửa chân mỗi ngày bằng nước ấm có xà phòng với độ PH trung tính, không nên dùng nước nóng vì khi thần kinh ngọai biên bị viêm sẽ bị mất cảm giác nóng và bị bỏng nhưng không hay biết.

– Khi có lở loét, không nên ngâm chân để ngừa bội nhiễm.

– Ở các kẽ ngón chân nên vệ sinh bằng tăm bông, chỉ nên lau khô chân bằng khăn mềm .

– Có thể thoa kem dưỡng da vào buổi sáng và buổi tối. Để tránh động chất nhờn ở kẽ ngón chân, không nên thoa quá nhiều kem dưỡng da.

– Khi móng chân dài, nên dũa móng cho đều các cạnh, hạn chế dùng kềm hay kéo để cắt móng chân.

– Không nên chườm nóng hay hơ nóng nếu gặp lúc lạnh chân vì dễ làm thương tổn thần kinh. Nên mang vớ len, nhưng đừng quá chật để tránh phồng da vì nếp gấp của vớ. Nếu chọn loại vớ may theo kiểu liền và với thành phần bông vải càng cao càng tốt. biến chứng bàn chân

– Không đi chân không vì bàn chân mất cảm giác đau khi va chạm vật nhọn, không mang giày có quay bén nhọn.

– Khi mua giày nên chọn số lớn hơn bàn chân một chút. Không nên mang giày mới quá lâu. Đổi giày ngay nếu phát hiện có chỗ cộm ở mặt trong.

– Nên mang giày có số lớn hơn bàn chân 1 ít, không mang giày có quay bén nhọn, không mang giày cao gót. Khi có biến dạng bàn chân, nên mang giày chỉnh hình phù hợp với biến dạng ấy.

– Đừng tự điều trị mắt cá bằng các loại băng dán có thuốc. Cũng đừng tự bào mòn mắt cá bằng dao bén hay dũa sắt. Đó là công việc của nhân viên y tế.

– Nếu nằm lâu trên giường bệnh, nên băng cổ chân và cổ chân bằng vải mềm, nhưng không nên băng lâu quá .

– Khi đã có vết trầy xước hoặc viêm loét ở bàn chân thì không nên chơi các môn thể thao tạo áp lực cao lên bàn chân như nhảy cao, bóng đá…

– Đến thầy thuốc khám bàn chân ít nhất 1 lần mỗi 6 tháng. biến chứng bàn chân

6) Phương pháp điều trị biến chứng bàn chân do tiểu đường?

Không nên tự ý điều trị vết loét bàn chân khi có biến chứng theo cảm tính, việc điều trị này phải đúng phương pháp và kiên trì.

Khi xuất hiện vết loét bàn chân, thầy thuốc sử dụng kháng sinh, thuốc làm loãng máu và giãn mạch , thuốc chống suy tĩnh mạch. biến chứng bàn chân

Khi các vết loét nhiều và trầm trọng phải tiến hành các phương pháp ngoại khoa như: bắc cầu nối động mạch, tạo hình động mạch bằng can thiệp nội mạch, ghép da nếu loét trên diện rộng, đoạn chi nếu ở giai đọan muộn và nặng nề.

(theo Khoa Chẩn Đoán Hình Ảnh

Bệnh viện Đa Khoa Vạn Hạnh)

———————-

Bệnh viện đa khoa Vạn Hạnh với tiêu chí “Người bệnh trên hết”